Video informatie: My Grandmother Anna Veniaminova Tower makes Russian traditional Pirozki. She was born in 1914. She learned this from her mother and her nanny. Music played by my mother harpist Tatiana Tower. CD “Harp the Russian Way” 1992 Safari Productions (“Troika Ride” P.Tschaikovsky, ”Two Waltzes” A. Griboedov; ”Polka-Mazurka” A. Gurielev; ”Impromptu” R.Gliere)

Toeval of niet maar de laatste weken kwam ik opvallend veel Estse muziek tegen. Eerst bracht mijn orgelleerlinge een boek met Estse orgelmuziek mee naar de les, een paar dagen later zat ik een recensie over de cd van Ralph van Raat met pianomuziek van Arvo Pärt te schrijven, en weer een paar dagen later woonde ik een concert met uitsluitend Estse mu-ziek voor cello en piano in Amsterdam bij. Alles bij elkaar kreeg ik de kans om me in een vrij onbekende muziekwereld te verdiepen, die bij gebrek aan kennis en/of belangstelling voor vele muziekliefhebbers vaak onontdekt voorbij gaat. Over het ontbreken van kennis maak ik me trouwens weinig zorgen, die kun je elk moment opdoen, uitbreiden en vergaren: daar zijn cd-opnamen, boeken en enthousiaste pleitbezorgers voor. Maar wat moet je doen met gebrek aan be-langstelling bij musici? Het Estse concert in Amsterdam werd gespeeld door de vermaarde cellist, docent aan de Sibelius Academie en directeur van het David Oistrach Festival in Pärnu, en toch heb ik geen enkele cellostudent in de zaal gezien. Waarschijnlijk waren ze op deze zondagmiddag allemaal aan het stude-ren en hadden weinig behoefte aan nieuwe ideeën voor repertoire uitbreiding.                  Een gemiste kans, want de Estse stukken, gespeeld door Kaasik en Riemsdijk in het Bethaniënklooster, waren én technisch veeleisend, én muzikaal interessant. Ze varieerden van toegankelijk en goed in het gehoor liggend tot meer gedurfd en klankexperimenteel, en werden geschreven door de genera-tiegenoten van Pärt en de jonge hedendaagse componisten tussen 1980 en 2011, vaak in opdracht van Kaasik zelf. Zoals het openingsstuk ‘Meri’ (‘Zee’) van Kuldar Sink (1942-1995), dat ooit ontstond aan de piano in het bijzijn van Kaasik als improvisatie op een Fins kerklied ‘Everlasting joy’ van Mika Piipari-nen. De intrigerende combinatie van een blije melodie in mineur met de on-miskenbaar door de zee geïnspireerde brede golvende klanken leverde een fascinerende luisterervaring. Na de eerste introductie in een lange solo inlei-ding kwam de melodie in steeds rijkere harmonische gedaantes terug. Als grillige zee veranderde ‘Meri’ van een meerstemmige koraal in een rapsodie voor gitaar, om vervolgens met een aaneenschakeling van akkoorden te ver-rassen die niet zou  misstaan in een pianoconcert van Rachmaninov. Denk daarbij aan woeste en snijdende snaarklanken en pizzicato’s, en je begrijpt waarom Riemsdijk deze ‘zee pastorale’ in zijn inleiding met een reis van haven tot haven vergeleek.                                                                                              De enige pianocompositie op het programma, de driedelige Sonate nr.9 van Jan Rääts(1931-), maakte een werkelijk stormachtige ontwikkeling door, die nog extra benadrukt werd door de beheerste en gebalanceerde uit-voering van Riemsdijk. De spanning werd steeds opgebouwd door het pulse-rende ritme, veelvoudige melodische en ritmische repetities, golvende dyna-miek en gonzende, alarmerende kerkklokgeluiden. Deze Sonate maakte me nieuwsgierig naar de andere pianowerken van Rääts, die Riemsdijk van plan is om op te nemen.                                                                                                         In ’Dedication’, het meest scherpe en ritmisch opvallende werk van dit ‘Masters on Stage’ concert, kreeg de letterlijke scherpte van krassende pianosnaren de energieke bijval van de cello die de rol van een rit-mische slagwerksectie op zich nam. Met dit werk schreef de compositieleerling van Rääts Erki-Sven Tüür (1959-) zijn hommage aan Kuldar Sink. In 1990 speelde Kaasik de première van ‘Dedication’, net zoals hij dat ook bij ‘Meri’ van Sink en bij werken van Ellerhein-Metsala deed. In een zo’n afwisselend prog-ramma viel extra op met wat voor meesterschap en zelfbeheersing de Estse cellist speelde, en hoe hij zijn cello ongeacht de schrijfwijze van de componist steeds warm, donker en vol of helder en open liet klinken. En dat is terwijl hij niet eens op zijn eigen cello speelde. Pas na de pauze hoorde het publiek dat Kaasik voor dit concert de cello van zijn zoon moest lenen. Zijn eigen instru-ment werd onlangs in Tallinn gestolen (uit de kerk nota bene).

Klik hier om slideshow te bekijken.

Na de pauze kreeg de cellist opnieuw een lange inleidende solo in de Sonate van Anne Ellerhein-Metsala(1934-), die vanaf de eerste klanken direct de verhoudingen in deze compositie bepaalde. De cello gaf leiding en veroverde de klankruimte met brede akkoorden, lange lijnen en sterke dynamiek. Alles was hier groots, stevig, onwrikbaar, alsof de noten ingeworteld werden in de intense en donkere diepte van de dalende klanken.                                                         Het laatste werk, ‘Het Gebed’ van Galina Grigorjeva, beleefde in Amsterdam zijn wereldpremière in de versie voor cello en piano. De Oekraïens-Estse componiste bewerkte deze oorspronkelijk voor orgel en saxofoon ge-schreven compositie speciaal voor Kaasik. Met zijn dalende en stijgende smeekklanken maakte het ‘Gebed’ gebruik van een groot bereik van de cello, terwijl een meditatief middendeel veel aan de intense pianopartij te danken had. De laatste maten kregen een extra dimensie door de meezingende cellist. De klank van de cello vermengde zich met de klinkende woorden ‘Da svjatitsja imja tvoje’, waarbij de menselijke stem een emotionele lading aan de instru-mentale klanken toevoegde.                                                                            Met de improvisatie van Ellerhein-Metsala op ‘Everlasting joy’ als toegift herinnerden de twee musici hun luisteraars aan het begin van het concert en de bijzondere blije mineur van ‘Hommage’-melodie van Sink. Het was tevens een bijzondere herinnering voor één van de aanwezigen, Gideon Benavraham, met wie Kaasik dit stuk 25 jaar geleden gespeeld had. En dat maakte dit concert tot een bijzondere gebeurtenis: een weerzien voor de kenners, en een veelbelovende kennismaking voor degenen die de Estse muziek net beginnen te ontdekken.

Rusland en het Westen -p.99.

“Er bestaat ongetwijfeld zoiets als ‘slavische’ nostalgie in tonen, op psycho-logisch begrijpelijke wijze onderbroken door ‘slavische’ uitbarstingen in tonen. De verschillen met het Westen zijn misschien maar gradueel, maar zij zijn er toch, en iedereen kan ze horen. Een enkele maal heeft men daarbij houvast aan technische bijzonderheden. Kenmerkend voor de Russische muziek uit die tijd, buiten alle folklore en kerktoonsoorten om, is bijvoorbeeld het gebruik van de paralleltoonsoort met gelijkblijvende bas [...]. Men vindt dit oa. bij Tsjai-kofsky, Moessorgsky, Rimski (bijvoorbeeld in het derde deel van de Shehera-zade). Het is bijzonder typerend, zeer expressief, het lijkt de echt ‘Russische’ manier om majeur en mineur tegen elkaar uit te spelen, het geeft een onover-troffen evocatie van de wijde weemoed van steppen en zoutmeren; en dat het hoogst waarschijnlijk overgenomen is uit de bij uitstek onslavische Rheinische Symfonie van Schumann (trio tweede deel), en trouwens ook al bij Bach voorkomt, hoeft voor het ‘gevoel’ aan deze constateringen niet de minste afbreuk te doen.”

Faalangst bij de leerlingen is al lang geen nieuws meer op school. Net als bij dyslexie hebben veel scholen tegenwoordig speciaal opgeleide docenten die een faalangstreductietraining kunnen geven.

FaalangstInDeMuziekles-OlgaDeKort-Kunstzone2-3-2012

Hoe schrijft men over muziek? -p.228-229.

“Aangezien er eerder te veel dan te weinig over muziek geschreven wordt, is men, om het onmogelijke mogelijk te maken, aangewezen op een compromis, dat gewoonlijk neerkomt op een meer of minder zinrijke vervanging: men schrijft over iets dat met muziek nauw in verband staat, en dat bijgevolg als remplaçant kan optreden.” [...]

“Een hoogst gebruikelijk remplaçant van muziek is de geschiedenis der muziek. Natuurlijk komt zoiets ook in de andere kunsten voor. Maar toch zijn er sprekende verschillen. Wie een kritiek op of een beschouwing over of een inleiding tot een beroemde roman, zeg uit de negentiende eeuw, gaat lezen verwacht niet, uitsluitend te zullen worden beziggehouden met culturele achtergronden, historische situaties, literaire stromingen, heel veel biografie, de tijd van ontstaan, het ontvangen loon, de omstandigheden waaronder de roman werd geschreven (met als allernieuwste vondst, dat een ander hem misschien heeft geschreven), de invloeden, de overeenkomsten met andere romans, de bouw, de historische afkomst van die bouw, de stijl, de spelling, het aantal drukken, de fouten in die drukken, – en verder niets, letterlijk niets over de roman zelf. In de muziekessayïstiek, vooral de informatieve, komt zoiets echter regelmatig voor, zij het gelukkig zelden in deze onthutsende volledigheid.” [...]

Na één jaar in het bezit te zijn van een e-reader ben ik nog steeds niet verder gekomen dan het lezen van de instructie en het downloaden van één e-boek. Ik loop veel te graag bij iedere boekwinkel binnen, blader met plezier in echte boeken, sla veel liever echte papieren bladzijden om en nies van de echte boekengeur. De boekengeur is natuurlijk prachtig, maar ik kan er niet zo goed tegen. Niet dat ik bij elk boek meteen naar lucht moet happen, nee, ik reageer alleen allergisch op opgeslagen en vergeten, lang niet geopend of nooit gelezen boeken. Daarom is het bezoek aan bijvoorbeeld de afdeling muziekwetenschap van de universiteitsbibliotheek in Utrecht altijd een beproeving. Mijn andere favoriet, een zaal met Russische en Sovjet literatuur, is helaas enkele jaren geleden in zijn geheel naar de opslag ruimtes verbannen. Maar ik ken nog ge-noeg vergeten en bezoekersvrije oorden, waar de gefrustreerde boeken hun lang voorbereide gifaanval op de eerste lezer openen die ze, hoe ironisch ook, juist de moeite waard vindt.

Deze week was het weer de afdeling muziekwetenschap die voor een knockdown zorg-de. Ik vond dat de muziek-essays van Simon Vestdijk “Hoe schrijft men over mu-ziek?” al veel te lang op mijn leeslijstje stonden, ik zou ze toch wel eens moeten lezen. Toevallig wilde mijn collega uit Rusland, die gespecialiseerd is in Glazoenov, ook graag mee om de Russische muziekboeken te bekijken. Met Vestdijk in mijn handen daalden we naar de kelder af en liepen langs de boekenkasten met muziek-geschiedenis, theorie en componistenbiografieën. De boeken in het Duits, Engels, heel veel Duits, en nog meer Engels. Mozart, Liszt, Chopin, Händel. Terwijl de Russische musicologe in de hier toevallig belande oude uitgaven met partituren van Glinka en Tsjaikovski bladerde, keek ik, steeds meer benauwd, naar de piano- en orgelliteratuur, en de periodieke bladen van orkesten. Met gepaste trots wilde ik aan de collega mijn eigen publicaties in De Klank laten zien, maar kreeg steeds minder adem van de wurgende geur van de oude en zelden geopende bladen en boeken. 

Ik moest aan mijn werk aan de afdeling van zeldzame boeken en manuscripten in de bibliotheek voor kunsten in Moskou denken, begin jaren ’90. Op een dag kreeg ik de archieven van de Russische theatrale gezelschappen en muziektheaters uit het begin van de 20 eeuw onder mijn hoede. Zakken en dozen vol met drama’s, vaude-villes en komische opera’s, die na de revolutie van 1917 in de vochtige kelders werden opgeslagen. Na tachtig jaar mochten ze er uit, en de net aangestelde wetenschappelijk directrice dacht ‘meteen aan mij’. Aan mij was de eer om alles te beschrijven en catalogiseren, maar eerst moest ik de tientallen kilo’s van de vol beschreven schriften en ingebonden bundels met mijn eigen handen verplaatsen en in de gangen van de bibliotheek alfabetisch ordenen. Aan hand-schoenen dacht toen niemand, en van een masker had nog niemand gehoord. Mijn jeugdige enthousiasme en wetenschappelijke ijver werden aanzienlijk minder toen ik begon te hoesten. Heel erg hoesten. Dat kan toch onmogelijk van de oude papieren werkjes komen, haalde de verbaasde directrice de schouders op. 

‘De piramiden ziekte’, noemde ik het lachend, maar ik lachte niet meer toen ik ook ver uit de buurt van mijn schatten hoestbuien kreeg. Uit gebrek aan andere kamikazes werden de manuscripten weer in de kelders opgesloten. Ik weet niet of ze er nog steeds liggen. De geur en hoestbuien herken ik zelfs na twintig jaar nog steeds. 

Maar ik leer het nooit. Ook nu pakte ik argeloos een oud boekje uit de kast. Het stof viel er als los zand af, ik kon het stofwolkje voor mijn ogen zien zweven. Weer ben ik de eerste die na lange tijd dit werkje in de hand neemt. De to do-leeslijstjes van de hedendaagse studenten moeten ontzettend lang zijn. Ze wachten toch niet tot alles gedigitaliseerd wordt?..

Sinds mijn eerste bezoek aan het Nederlandse Tsjechov genootschap zijn er bijna twee maanden verstreken. Ik miste de daaropvolgende twee bij-eenkomsten, maar het werk aan de vertalingen ging door, en de leden hebben zeker niet stil ge-zeten. De oude handgeschreven versies werden uitgetypt, de eerder vertaalde en al gecorrigeerde teksten – opnieuw nagekeken en aan tafel be-sproken. De tafel met lekkere gebakjes en andere smakelijke bij- en nagerechten wel te verstaan, want de verhalen van Tsjechov ‘smaken’ heerlijk met iets lekkers erbij, dat heb ik inmiddels wel begrepen! Ook bij mijn nieuwe bezoek in Odijk raakte ik niet uitgekeken op de steeds wisselende stillevens van schaaltjes-schoteltjes-kopjes-glaasjes-bordjes omringd door boeken en losse blaadjes met vertalingen.

Na iedere bijeenkomst verhuist een nieuw stapeltje blaadjes naar de map met de gecorrigeerde vertalingen. Eén van de verhalen die deze weg vandaag niet zonder moeite aflegde (De eerste hulp) was zo doorspekt met ouderwetse uitdrukkingen en stopwoordjes, dat ik de betekenis slechts met handen en voeten kon uitleggen. Een wederzijdse verrijking: het Tsjechov genootschap kreeg een Russische mimiek- en gesticulatie cursus, en mijn kennis van rare Nederlandse uitdrukkingen werd aanzienlijk uitgebreid. Wel handig om te weten dat een doodgewone zin als ‘met de hand zwaaien’ zijn doel in het Nederlands volledig mist, en dat je iemand wel op 100 manieren naar de hel kan sturen, net als in het Russisch. Je weet maar nooit )

En ondertussen werd er smakelijk gelachen, gegeten en doorgewerkt.

21 december 2011: Het Nederlandse Tsjechov Genootschap:

http://olgadekort.wordpress.com/2011/12/21/tsjechovgenootschap-olgadekort/

Reblogged from Russische muziek in Nederland:

12 januari 2012, 20:00 / De Nederlandse Opera, Amsterdam. Igor Stravinsky (1882-1971). De nachtegaal en andere fabels. Muzikale leiding Xian Zhang, regie Robert Lepage. Residentie Orkest. Koor van De Nederlandse Opera. Misschien viel het me nooit eerder op, maar Igor Stravinsky lijkt op dit moment de meest gespeelde Russische componist in Nederland te zijn. Alleen al in januari werden zijn Pastorale voor viool, hobo, althobo, klarinet en fagot, Concertino voor strijkkwartet, Koraalvariaties op ‘Vom …

Reblogged from Russische muziek in Nederland:

‘Gelukkig kerstfeest!’ Voor Nederland is het al een tijdje geleden, je ben wel aardig te laat als je je kennissen met deze woorden nog wil begroeten. Maar in Rusland zal er niemand van op kijken als je met deze begroeting nog een paar dagen door-gaat. Daar begint het feest pas in januari, met 7 januari als 1e kerstdag, veel familiebezoek, lang natafelen en wie weet wellicht ook een meubel-boulevard of een uitstapje naar IKEA. Als het niet al met nieuwjaar werd gedaan, want hoewel het Russische …